Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) bugün yayımlanan Küresel Gaz Arz Güvenliği Değerlendirmesi’nde, son 10 yıldaki yapısal değişimlerin küresel gaz piyasalarını nasıl yeniden şekillendirdiği ve bazı bölgelerdeki ithalatçı ülkelerin Orta Doğu’daki savaş sonrası ortaya çıkan arz şokunu atlatmasına nasıl yardımcı olduğu incelendi.
Buna göre, bu raporun ilk kez yayımlandığı 2016’dan beri küresel gaz piyasası daha esnek, likit ve birbirine entegre hale gelerek önemli bir dönüşüm geçirirken, aynı zamanda daha karmaşık bir yapıya büründü.
Spot piyasa işlemlerinin yaygınlaşması ve teslimat noktasının değiştirilebildiği sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sözleşmelerinin payının artması, bölgesel piyasalar arasındaki entegrasyonu güçlendirdi ve arz kesintilerine karşı dayanıklılığı artırdı.
Buna rağmen Hürmüz Boğazı üzerinden LNG akışının fiilen durması, Asya ve Avrupa’daki doğal gaz fiyatlarını 2022-2023 dönemindeki gaz arz krizinden bu yana en yüksek seviyelerine çıkardı. Hürmüz Boğazı üzerinden LNG akışındaki kesinti, mart-ekim döneminde Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden yapılan LNG yüklemelerinin 60 milyar metreküpten fazla azalmasına neden oldu.
Toplam küresel LNG arzının bu yıl yaklaşık yüzde 3 (20 milyar metreküp) azalacağı öngörülüyor.
Küresel doğal gaz talebinin ise yüzde 1,5 (65 milyar metreküp) düşmesi bekleniyor. Bu düşüşte, Orta Doğu’da talebin karşılanamaması nedeniyle yaşanan daralma, Avrupa’da sanayi kaynaklı gaz tüketiminin azalması ve Asya’daki birçok ülkede elektrik üretiminde doğal gazdan kömüre geçişin etkili olacağı tahmin ediliyor.
Küresel doğal gaz arz güvenliğine yönelik riskler devam ederken AB’de gaz depolama tesisleri 2026-2027 kış dönemine 2013’ten beri kaydedilen en düşük stok seviyeleriyle giriyor. AB’de gaz depolarındaki doluluk oranı halihazırda yüzde 74,6 seviyesinde bulunuyor.
Bu durumun, bölgenin mevsimsel talebinin zirve yaptığı dönemlerde ihtiyacını karşılamak için küresel LNG arzına bağımlılığını daha da artıracağı öngörülüyor. Kış döneminin beklenenden daha soğuk geçmesi, teknik arızalar yaşanması veya başka arz kesintilerinin meydana gelmesi halinde Avrupa, bu gelişmelere karşı özellikle kırılgan bir konumda kalabilir.
IEA’nın simülasyonları, hava koşullarının mevsim normallerinden daha soğuk seyretmesi ve Hürmüz Boğazı üzerinden LNG akışındaki kesintinin devam etmesi durumunda AB’deki doğal gaz depolarında bulunan gaz miktarının Mart 2027 sonuna kadar kullanılabilir depolama kapasitesinin yüzde 10’unun altına düşebileceğine işaret ediyor.
Depolardaki doluluk oranı, kullanılabilir kapasitenin yüzde 30’unun altına indiğinde, depolardan gaz çekiş hızı genellikle düşme eğilimi gösteriyor.
Avrupa’daki düşük doğal gaz stokları, Asya ve Güney Amerika’daki LNG ithalatçısı ülkelerin sınırlı depolama imkanlarıyla birleştiğinde, gelecek aylarda sayısı kısıtlı olan esnek LNG kargoları için rekabeti yoğunlaştırabilir ve özellikle talebin yüksek olduğu dönemlerde spot fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir.
Depolama seviyelerinin düşük olması, 2027 yazı boyunca depolara yeniden gaz enjeksiyonu yapılması ihtiyacını önemli ölçüde artırma ve piyasadaki arz sıkışıklığının takip eden yıla sarkmasına yol açma riskini de beraberinde getiriyor.
